Un jorn t'i tornaràs far !
Lo joèb de Jan Peire

Lo prumier libre occitan de l'annada (e la causa de mon còp de sang queu mandin emb la dròlla sortida deu monde de Barbie).
Vau pas ne'n far una analisi savanta aquí, n'ai pas lo bagatge per 'quò. Ne'n mai de quò, i a lo joèb de Monsur Cavaillé (e quante escrive quò, qu'es pas una mocariá mas dau respect)(ne fau pas que romar sus mon joèb :).

Ai 'chaptat queu libre perqué sei curiós. Voliai lu balhat a ma mair (1) mas ela a mai aimat autre chausa. Segur que perd ren au chamjament. Queu libre es una entrada dins la lenga. Es de bon legir, clar dins las esplicacions, sus las letras, sus la fonetica. Quò es vertadierament ben escrit, insiste. Lo perpaus es qua'iment totjorn enlusit per quauques exemples.
Ai 'gut un regret : veire mens d'una pagina sus lo Lemosin (pense qu'era prevut de far d'autres libres mas l'autor es mòrt avant de poder 'chabar son obratge).

«Lire et écrire l'Occitan» de Raymond Chabbert chas Vent Terral.

notas : de l'orthographe : cercamon, de la langue française : le site

1- despuei que prene de las leiçons per correspondéncia, ela es un pauc mens sus la defensa, mon pair maitot, quante lors pose de las questions sus lo vocabulari (e me de lors portar veire mos devers coma lo grand dadet que sei, de las vetz, vos dise).

La banda dessenhada es presentada per la Evelyne Thomas. Pertant, des la debuta, i a un pitit problèma, una veitura s'esbolha sus ela. Vertadierament una chausida ? ? ?

Lo "dòl" es una causa de nullitat de la convencion quant las manòbras practicadas per l'una de las partidas son talas, qu'es evident que sens quelas manòbras, l'autre partida auriá pas contractat. Se presuma pas e deu èsser provat.

"Dòl" es una bedè de Squarzoni. Queu dessinator balha a veire lo Monde Diplò, pas a legir, insiste, a veire. Quò sus dietz paginas de las vetz. lo dessenh es nete, lo perpaus es d'una intelligéncia rara tant dins l'analisi de la situacion que dins l'esplicacion sociala daus fachs.
Coma l'a dich lo Raffarin (sens rire) :
« I a una viá francesa per la reforma. Ne'n sei convencut. Una viá qu'es pas ideiologica. L'ideiologia condusís vers l'androna (1) e l'immobilisme.»

Nota : 1-l'impassa, lo cuol de sac o lo carrièra bòrnia (dins lo Lagarde)

Un joc mai inteligent que lo meu reportatge. Lo joc es conhat sus lo joèb dau TamTam, lo "déquédis". Depechatz vòstra, i a pus que 5 jorns per votar.

Lo primier mangà en occitan. "La reina daus bandits" es una istòria daus temps daus reiaumes combatents. Dins queu temps, tot èra motiu a far gisclar lo sang. E trapa 'quí mon poder espiritual, e 'quí ma super batalha emb una espasa...
Per dire vertat, me sei fach chiar de legir quò. Comprene ben l'intencion : publiar una istòria per los jòunes mai interessanta au jorn d'auèi que Yakari.
Dins queu but, mission 'complida. Lo libre es una reüsita, ben realisat, i a dau gascon, dau lengadocian, de l'auvernhat...
Mas, vaiquí lo mot introductor de l'oposicion a tot çò qu'es escrich mai naut. Mas, perqué aver chosir una istòria tan nineta. I a de las serias fòrça plasentas pertant :

Mickael the cat - Micheu lo chat (o lo gat)

20th century boys (Naoki Urasawa) - Goiats dau XX sègle (o gojats, dròlle... sens doblidar lo femenin)

Gon (Masashi Tanaka).

T! non, pas Gon, i a pas de las parolas. Mas i a daus bons (per mon perron, e vaiquí lo problema) esenaristes de mangàs : Kazuo Koike (Crying Freeman), Ebine Yamaji (Love my Life), Kiriki Nananan (Blue) Osamu Tezuka...
Sabe qué las criticas son aisadas de far. L'intencion es bona e qu'es quò qué fau veire. En luòc de romar, vau far quauques bilhets sus las bandas dessenhadas.

Enquesta a quatre mans.

Marselha, quela matina, aviá las colors de la Mar dau Nòrd.
J.C. Izzo.

Vaiquí plantada la decoracion per aquela banda dessenhada. Bedè ente una jòuna sòrda, Ambre, deu desentraupar una afar d'enlevament, quò emb l'adjuda d'Arno, caricatura de la "granda gola" marselhésa. L'istòria es contada dau punt de vuda d'una persona sorda. Lo sistèma de narracion es pas lo mesma que de l'acostumat.

Profite d'aquel bilhet sus los sords per botar una pita fotò d'una goiata de Sent Junhan, Sophie Vouzelaud, mai coneguda per lo títre de 1era daufina de Miss França 07 (veire F5). Ela deviá representar la França (e tanben l'Occitania) al concors Miss Monde. Las instancas Chinoisas e internacionalas an pas volgut de paur qu'èsser pas segur d'aver un reviraire (entr'autre).

Memòria daus tziganas

Poulouche èra la memòria per la deportacion dau Pòple Tzigana. Ven de morir a Peitieus dins sa 77èma annada. A dietz ans, circulava dins la rolòta de la familha dau costat de Merignac (Gironda). En 1940, lo poder de Vichy e sa polícia avián bastit tres camps (Peitieus, Montreuil-Bellay, Jargeau) per los associaus : nomadas, bagassas, fòls...
Poulouche, de son vertadier nom Jean louis Bauer, aviá ditz dins una parlicada emb "la République" :

Los nazis metián qua'iment jamai los pès dins lo camp. Qu'èra presque totjorn daus gendarmas francés que nos gardavam.

A Jargeau (dins lo Loiret), lo collègi siguèt bastit sus la plaça mesma del ancian camp. Poulouche a degut se batre per veire una pèira levada per gardar la memòria.

Auei es la Sent Nicolàs, laidonc vau vos parlar de Sent Marçal. Pas de la legenda, per quò legetz "la legende dorée de Jacques de Voragine" non, mas de l'escultura de Roger Toulouse.

En 1975, madomaisèla Cathalot s'estenhuèt en balhant totas sas affars au diocèsi e en soatant veire bastir sus sa proprietat un orador per portar onor a Sent Marçal. Lo paire Desfarges fuguèt chargat de realisar queu vòt. Tres tèmas son a illustrar : lo Lemosin, Marçal e lo miracla daus ardents (1).

Lo jouve arquitecte païsatgiste J.L. Dufour siguèt chargat de dressar las esbochas e de velhar lo tot.

Roger Toulouse se rendèt a Lemòtges una primiera vetz en febrier 77 per 'nar veire lo moraine (4). En abriu, los primiers signes de la malàudia, una leucemia, son 'qui per Roger. Debuta lo mes de junh, lo paire Desfarges propausa de remetre l'inauguracion mas l'artista ne volguèt pas. Tot serà 'chabat per lo 9 d'octòbre 1977. Aqueu moment n'i aviá pertant nuls projects. Sa femna, Marguerite, fuguet esbaudida (5) :

Adjunhet ela ne'n lemosina convecuda.
Sens metre sas recherchas artisticas de biais, Roger Toulouse volguèt tener compte dau gost daus donnors d'òrdre. De traçar los dessenhs li balhèt de las fòrças. Ubrèt son trabalh per farjar se-mesma los bocins d'auricalc. L'escultura se balha alaidonc a veire coma quò :

A estat decidat de metre d'aplant lo monument au cuenh de la rua dau Desèrt e de la carriera J.B. Blanc.

De notar : Revirada tirada dau libreton daus amics de Roger Toulouse. Lor siti oèb.

1- lo miracla daus ardents : en 994, alaidonc que los paubres paisans devián minjar dau segala emb l'ergòt (responsablat d'allucinacion, egau LSD), i a una epidemia de "mau de ventre". Los monges ordonnon dos jorns sens minjar (sens oblidar la priera) e ilhs on cuech dau pan emb lurs bonas farinas. E zo, un miracla de mai per Sent Marçal.

2- M. Leclerc es lo fondator dau Centre Artistic e Literaire de Rochachoard e 'quí per la peire de luna.

3- grafia de l'escultura.

4- Moraine en francès, gròs bocin de granit (30 tonas).

5- emiraudiosa, estupefacha.

Revista de pressa :
Un amic m'a balhat l'Atlas de l'environa dau Monde Diplodocus. De las cartas, de las analisis, daus grafics e quauques esquèmas dont un sus Exxonmobil. Queu-quí balha a veire coma eu luta contra lo rechaufament climatic en bailhent daus milions : de 10 000 $ per "Science and environmental Policy" jusca a 1 300 000 $ per "Competitive enterprise institute" que a comparat lo dangier liat au rechaufament climatic a queu d'una «invasion extra-terrestra». Ren de mai.

Dins "Courrier International n°891", una enquista sus los dròlles que servon de cobalhes per los labòs. Quó ses oblidar lo dorsier sus lo Chávez e lo Poutine.

Dins "Courrier International n°890", mais que mai dau dorsier sus la Palestina e sus lo Kosovò, i a nos (ancianas ?) caumas vudas dau resta de l'Euròpa.

Ai plan aimat un tèxte de Veroniqua Tadjo sus "lo francés coma lenga africana" ònte son balhats dos exemples.
- Amadou Kourouma (1927-2003 sus ouiquipedià) quand mandet son primier manuscrit a daus editors en França o en Africa, queu-quí fuguet refusat emb lo motiu que "escrich dins un marrit francés". Fin finalament, lo libre a estat publicat au Canadà en 1968. Lo succès fuguet 'quí, mesma en França. per la primiera vetz, un escrivan trobet la bona faiçon de tornar crear la lenga de la rua d'Africa. Quò en boirant lo "malinkè" emb lo francés e en balhant a quauques mots una significacion novela.

Sa lenga n'aviá que far de las reglas las mai elementàrias. L'escrivan a montrat que la lenga nos aparteniá a qu'eram liures de l'utilisar coma lu voliam per dire nostra realitat.

- Sony Labou Tansi (1945-1995 sus ouiquipedià) aprenguèt lo francés dins una escola ente li siguet defendut de parlar sa lenga mairala. Diguèt qué lo francés era la lenga dins quala era estat violat. Los colonialistes volguèron imposar un modele culturau e linguistica que deviá menar a l'assimilacion. Mas las chausas se son pas passadas de bon biais.

Una lenga es au servici de queu que vol l'utilisar, deu moment qu'es pas imposada mas demora a conquistar.

La lenga dau Molière sèrv per s'exprimar deu Congò au Vietname en passant per lo Canadà. La question es pas de saber perqué escrivam en francés mas coma l'escrivam.

La escultura es d'Ousmane SOW. Lo sití oèb es aquí, la galeria d'ente vene lo fotò es 'quí.