Un jorn t'i tornaràs far !
Lo joèb de Jan Peire

ÈSSER : sei ~ sui | ses | es | sem ~ som | setz | son [1]
AVER : ai | as | a | avem | avetz | an
FAR : fau | fas | fai | fasem | fasetz | fan
ANAR : vau | vas | vai | vam ~ anam ~ 'nam | vatz ~ anatz ~ 'natz | van

Exemples :
-Sei content de demorar en vila ? E òc, sei content de demorar en vila.
-As besonh d'ajuda ? E òc, ai besonh d'ajuda.
-As un numèro de telefòn ? Òc, ai un numèro.
-Fau [2] èsser d'ora > Pèire es d'ora.
-Fau [2] èsser totjorn prudent > Joan es prudent.
-Fau [2] aver lo coratge de parlar > Miquèla a lo coratge de parlar.
-Volètz pas far la grèva, mas los obrièrs vòlon far la grèva.
-Vas al cinèma ? E òc, vau al cinèma.
-Fas [2] la cosina ? E òc, Fau la cosina.

Nòtas :
[1] varianta regionala per lo lengadocian
soi ~ siái | ès ~ siás | es | sèm | sètz | son
[2] Lo vèrb CALER (òc lg) se conjuga coma FALER (òc lm) e es diferent de FAR :
indicatiu present : fau, ind. imperfait : faliá, ind. preterit : fauguèt, ind. futur : faudrà,
subjontiu present : fauga, subj. imperfait : fauguès
condicional : faudriá
CALER : cal, caliá, calguèt, caldrà, calga, calguès, caldriá.

Los promons son pas emplegats exceptat per insistir sur l'identitat des que fa l'accion e après una preposicion.

ieu ~ me | tu ~ te | el, ela
nos ~ nosautres (-tras) | vos ~ vosautres (-tras) | eles, elas.

Chantar : Chante, chantas, chanta, chantam, chantatz, chantan (~-ton).

Exemples :
Los gólhas chantan dins l'escola.
Passejatz ? - E òc, passejam.
Trabalhas ? - E òc, trabalhe.
Ne vese [1] jamai la televisi, e te ? Me, tanbem, n'ai pas de television.
Alume [2] lo fuòc, e vosautres ? Nosautres tanben alumam lo fuòc.

Nòtas :
[1] veire = agachar = regarder en francès
[2] Alumar = Alucar = allumer en francès

1 - Adjectius
De capèls negres > De raubas negras
Un discors baug > Una paraula bauja
De rasims madurs > De peras maduras

2 – Substantius
Un artista / una artista
Lo dentista / la dentista
Lo lector / la lectritz
Un actor / una actritz
Lo chirurgian / la chirurgiana
Lo jardinièr / la jardinièra

3 - Participis passats
De rius assecats > De ribièras assecadas
Un portal dobèrt > Una pòrta dobèrta
L'ostal es bastit > La granja es bastida
Lo mot es dich > La paraula es dicha
Lo libre es vendut > La veitura es venduda
Pèire l'ai vist > Maria l'ai vista
Lo messatge, l'ai escrich > La letra, l'ai escricha

Nòtas : metre (mes, mesa), dire (dich, dicha), prene (pres, presa), far (fach, facha) veire (vist, vista) dobrir (dobèrt, dobèrta) escrire (escrich, escricha) an de participis passats irregulars.

1 - De lo > del

Lo fuòc > la chalor del fuòc
Lo pan > lo gost del pan

2 - De l’ : pas de fòrma contractada

L’ivèrn > Lo freg de l’ivèrn [1]
L’òme > Lo cap [2] de l’òme

3 - De la : pas de fòrma contractada

La fèsta > Lo jorn de la fèsta
La paret > La color blancha de la paret

4 - A lo > al [3]

Ai parlat al vesin del bruch (j'ai parlé au voisin du bruit)
Done d’òsses al chin

5 - A la : pas de fòrma contractada

Parle a la drolleta, parle a la vesina
Vau a la fenèstra per veire los vesins

6 - Per lo > pel - Per la : pas de fòrma contractada

Marcha per la carrièra [4]

7 - Sus lo > sul - Sus la : pas de fòrma contractada

Passe sul pont de riu. Passe sus la ruá
Escrive sus la taula. M’assète sus la chaisa [5]

8 – Pluriels

La brancha daus arbres (dels arbres "pour les puristes")
Lo trabalh de las mans

Nòtas :
1- i a pas d'acha, h, iniciala
2- lo cap o la testa
3- ai totjorn ausit mos parents dire : "au" et non "al".
4- idem "per lo chamin" e non "pel chamin"
Atencion, la carrièra e la ruá o "la rue" en francés.
5, riu = ruisseau. "chaisa" en óc lm mas "cadièra" en óc lg.

1 - Transformar : singuliar > plural
L'amic > Los amics
L'òme > Los òmes
La femna > las femnas
La veitura > Las veituras
La botelha > las botelhas
Una poma > De pomas

2 - Transformar : indefinit > definit
Una pola > La pola [1]
Una filha bèla > La filha bèla

Nota :
1- una pola limosinada es una galina lengadociana còma me diquet ma granda-maire. E lo jau limosin es un gal.  Méfi te !

Grafèmes nh, lh, ch
nh se pronóncia "gn"
lh se pronóncia "ly"
ch se pronóncia "tch" [1]

exemples :
Quina vergonha ! Quelle honte !
Aquela besonha m'agrada pas Cette affaire ne me plaît pas
La filha es genta La fille est jolie [2]
Una rauba vièlha Une vieille robe
Fa solelh, solelha Il fait du soleil
Fa nuèch (prononcez : fa nué) Il fait nuit [1]
Es nuèch e i a pas de lum Il fait nuit et il n'y a pas de lumière
Quela rota es larga, mas lo chamin es estrech (quélo routo é largo, ma lou tchami é éétré) Cette route est large mais le chemin est étroit [3]

Nòtas :
g se pronóncia "g" exceptat davant "e" o "i", se pronóncia "dj"
j se pronóncia "dj"
1- Lo lemosin pronóncia gaire lo "ch" final.
2- Genta o jolida en lemosin mas polida en lengadocian.
3- chamin en lemosin o camin en lengadocian. La "s" d'estrech alonga la vocala davant = éétré en francès. (la pasta = la paato)

Coma legir las vocalas seguidas de - voyelles suivies de :
ai : "ay" paire se pronóncia : payré
ei : "éy" veire se pronóncia : véyré
èi : "èy" èime se pronóncia : èymé
oi : "ouy" coire se pronóncia : kouyré
òi : "oy" còire se pronóncia : koyré
au : "aou" laurar se pronóncia : laoura (sens articular separament lo "ou")
eu : "éou" deute se pronóncia : déouté
èu : "èou" nèu se pronóncia : nèou
òu : "oou" plòure se pronóncia : ploouré
iu : "iou" viure se pronóncia : viouré

exemples :
Es Pèire que ven C'est Pierre qui vient
Pèire es pas mon paire Pierre n'est pas mon père
Pèire es mon fraire Pierre est mon frère
Es mon burèu. C'est mon bureau
Es malaut. Il est malade
Ma rauba es traucada Ma robe est trouée
Es viu. Il est vivant
La jòia. La joie
Los uòus. los buòus. Les oeufs, les boeufs

Nòtas :
-r final e -n final plan souvent se pronóncian pas.
-m final se pronóncia sovent [n]

Coma legir las vocalas :
a se pronóncia [a] , accentuada es nòtada : à
-a final, se pronóncia [o] dubèrt 
la jornada [lo journado] una fada (une fée)= uno fado [0]

á se pronóncia [o] (coma ò)
chantará [tchantaro] il chantera

e se pronóncia [é] accentua, es nòta : é
è se pronóncia [è]
la lèbre [la lèbré] le lièvre

i se pronóncia [i] accentua, es nòta : í
o se pronóncia [ou] accentua, es nòta : ó
eirós [éyrou] heureux

ò se pronóncia [o] dubèrt (coma una ròse au solelh)
u se pronóncia [u] accentua, es nòta : ú [1]

exemples :
'Quò's un dròlle C'est un enfant [2]
Qu'es aquò ? Qu'est-ce-que c'est ?
'Quò pòt anar Ça peut aller [2]
A un autre còp A une autre fois
Es una maison C'est une maison [3]
Vaquí de bona cosina Voici de la bonne cuisine
Chut ! pas tant de bruch ! Chut, pas tant de bruit !

Nòtas : los exemples venan dau libre "parli occitan" de Rigosta e dau site oèb dau CRDP de Montpelher. Dau vetz, los "ancians" pronóncan l'article "la" emb un "a" cort, l'article "lo" emb un "u". Pronóncan -at final "a".
En Lemosin, "è" sembla a "é" mas fau metre l'accent per far la diférencia entre per exemple "set" (soif) e sèt (7).
"i" davant a, e, ò, o changia en [iy] francés : piau [piyo] (cheveux).
0-Las (les au féminin)=se pronónca "la" - De las fadas (des fées)= se pronónca "dé la foda"
L'accent tonique s'est déplacé sur la dernière syllabe, d'où cette inversion des sons.
1- Quò en Lemosin, mas es pas una regla dins tota "l'Òccitania".
2- Lo mai sovent, A de Aquò tomba en lemosin, nòta " ' " (quò's un dròlle o 'quò's un dròlle).
3- Una maison o un ostal en lengadocian, méfi te !