Un jorn t'i tornaràs far !

« Me trobe 'quí per sauvar nòstra terra » ditz Sagong, lo chap dau pitit grope (1) d'aqueu pòple de l'estat dau Sarawak, dins lo nòrd de Borneò, una isla pertejada dintra la Malaisia e l'Indonesia. De taus actes per protestar son de pus-en-pus mès en òbra 'quilhs darniers temps perqué los Penan nomadas « son aprep tot perdre » esplica-t-eu.

« Los gròs gropes forestiers an desjà copats lo « tecque » (2) e van aura esclasir l'endrech per los plantadís de palmiers per l'olí. N'autres trobem pus gaire de qué minjar, pus gaire de tessons sauvatges per chaçar dins los buescs » tesmonha lo jòune chap de la frairaissa.

Alaidonc los darniers 300, benleu 400 Penan enquera nomadas aurán pas d'autras chausidas que la sedentarisacion, coma las quauquas 10000 autras personas d'aqueu pòple (3).

« 'Quò es qua'iment impossible de demorar chaçor-culhor dins una jungle ente los aubres son reguliarament copats » esplica Ian Mackenzie, un antropològue especialiste daus Penan, « La fin d'aqueu tipe de vita fòrça ancian es vertadierament 'na granda perta culturala ».

Per Jayl langub, un universitarí de Sarawak, la sola chança de preservacion passa per la creacion d'una reserva defenduda aus enginhs forestiers. Mas es benleu jà tardier perqué los Penan an près de las manièras dau monde moderne de gaitar la television e dins las pensions ente los mainatges van.

« Aimariai mai anar a l'escòla » respond entau Nili, la filha de Sagong, quante 'la es questionada sus la vita dins la jungle. Emb-d-un casqueton de base-ball sus la testa, Sagong se-mesma se trufa dau vestit de son beu-pair ; eu porta lo vestit traditionau : panhe, dent de singe autorn dau còu...

Lo vielh òme, Ngau Anyi, avoa las soás languissadas d'un monde que muer coma se. « La jungle eriá nostra banca, viviem sans moneda. Nòstra vita dependaviá de la farina de sagou e daus animaus sauvatges... e an subsistits entau desempuèi de las generacions ».

Realiste (4), lo filh sap que lo nomadisme es gaire pus viable, laidonc vodriá que son grope, 'na familha de 27 personas, poguesse s'establir dins un vilatge e poguesse usar daus servicís de santat, d'educacion mas aquò tot en gardent la possibilitat d'anar chaçar e culhir dins los buescs.

Après, podem visar nos produchs chas los merchants e ne pas 'chaptar aqueus ente i a de l'olí de palma. Mesfiatz v'autres, mai d'un produch « biò » es cosinat emb 'quela olí.

 Nòtas :
1/ dins l'article de l'AFP « le chef du petit groupe de ce peuple indigène de l'Etat de Sarawak ».
2/ sabiá pas coma l'escrir : « tec » o b'etot « tecque ».
3/ jos l'influença daus missionaris chrestians.
4/ dins lo tèxte.

Autres bilhets que parlan de prevention 1, 2, 3.

Rue89 , Publicité "la rumeur" per kawai

Didier Lestrade confiá qu'avant los gais marchavan per dragar, aura per far las corsas dins lu Marais...

Bonc, 'quò es ben brave mas de las colhas en politica n'i en a mai d'unas, perqué lo Girard ? Perqué 'queu tipe se disset « chucat » e « nafrat » d'esser pres per un elegit d'estrema dreita per la Liga daus Drechs Uman (1), quante eu censuret lu Oreslan. Eu censuret per dire verai, un sole album present permes totas las bibliotècas de París, autrament dich, per lo Girard udlar coma los lops de l'UMP, aquò es aisat.
Sens obludar la dama pisson de la cultura que fai la comparason entre Oreslan e Rimbaud...

Adonc me veiquí aprep parlar d'Oreslan m'etot. 'Queu bilhet aviá trainat quo es pas per ren, perqué, i a pauc de chausas de dire. La chançon incriminada « salopària de bordièra » es 'na vengança, pas fòrça rigolarda mas bon, lo pensor oficiau dau regima, Bigard, es dau mesma acabit.

L'un daus critarís per censurar lo chantor fuguet que d'auvir Oreslan fai venir omofòba (e se tripotar ren sord), pense adonc que v'autres setz 'quí de legir un bilhet dangerós per la libertat d'espression.

Nòta :
1- La Ligue des Droits de l'Homme, parce que c'est là sa vocation, s'est émue de l'interdiction de mise à disposition de l'album "Perdu d'avance" du chanteur Orelsan dans les bibliothèques et médiathèques municipales de Paris. Cette interdiction a été décidée par l'adjoint au maire de Paris en charge de la Culture, Christophe Girard. Or, ainsi qu'on le fait remarquer du côté de la LDH, d'une part, la fameuse chanson polémique "Sale Pute" ne figure pas sur l"album interdit, et d'autre part, ce même album "n'enfreint aucune loi et aucun juge n’a été saisi de son contenu. Il ne peut donc être retiré". Et la LDH de conclure : "la censure des textes évoque irrésistiblement les pratiques de municipalités d’une toute autre couleur politique".

Aqueu imatge a ren a veire, mas l'aime ben e i tornarai a la rentrat. Autres temps, autras costumas, emai fuguesse un sultan.

Mas veiquí, la gent de Montauban an pas passats lo milenari, adonc las femnas an pas d'arma, per bichar fau l'autorisacion dau curat... e chas quelas gents, la chambrarièra es 'quí per satisfar las gonadas dau patron. An qua'iment pas laissar l'atge meijan dins aquela partida de l'Euròpa. Sufiriá de trobar 'na sorcièra per las tornar veire brutlar.

« Fòra condamnar la nuditat e la sessualitat coma de las realitats 'guissablas, ne vese pas çò que pòt justifiar 'na tela atituda de la part d'aquilhs jòunes creients. La gleisa lau las realitats de la charn (...). Ne prene pas l'òbra d'Ernest Pignon Ernest per aquela dau diable o de las fòrças maleficas, ne'n mai d'aquò, 'queu projèct es per p'una partida antireligiós.
Me damande mesma 'quela educacion a la beutat an deguts recebre quilhs jòunes e 'quela educacion sessuala per jugar los pairs-la-pudor e cridar l'escandal.»

Dins la familha enburquisada, de barbuts, catolista, 'na filha espliquet que :

« coma l'esvechat a ren fach, coma la comuna a ren fach, emai qu'ela aguesse ren contra l'art, quilhs dessenhs la chucan ».

sem passat a l'acte. E 'quilhs merdós an besilhats 'n'òbra de l'artista Ernest Pignon Ernest.

Vos laisse visar la televicon, lo vejaire de la prumièra femna es « representatiu de nòstra epòca ».

Lucia Lauria era la mai vielha d'Euròpa. Aquela Italiena, atjada de 113 annadas se moriguet auèi, dins son pichon vilatge naissent, Pietrapertosa dins lo Basilicate. Nascuda lu 4 de març de 1896, era tornada viure dins 'queu vilatge i a quauques jorns. Lucia Lauria aviá dos enfants enquera vius, atjats de mai de 80 ans. 'La era considerada coma l'aujòla de l'Euròpa.

La francésa Eugénie Blanchard es un pauc mai atgada mas 'la viu sus l'isla de Sent Bartelomieu e non pas sus lo continent europeu.

Am mestier daus intelectuaus per dire las chausas (1). Son quauquas vetz daus escalators de bon usatge per ne pas prendre tròp de temps de montar la montanha d'a pè, emai montar tot sol 'na costa rendesse pas pus colhon. Mas
- quante daus filomediats (2), coma lo Finklielkraut que se planh que Chomsky es l'un daus tipes lo mai legit dins lo monde (3),
- quante qua'iment tots los intelectuaus de França se son enganats dins la maitat dau sègle passat,
- quante l'espaci mediatic, e subretot la televicon an 'na tela importança dins la vita de tant de monde,
laidonc, un film coma « Chomsky & companhiá » es 'na bufada d'aer fresch. Un intellectuau es una persona que vòl nos far pensar coma se, Chomsky vòl nos far pensar per nos-mesma.
Aquí dedins i a quauques utilhs per comprendre coma marcha lo sisteme mediatica, pauc d'utilhs (4) mas lo film prend lo temps de la demonstracion, de l'esplicacion e balha la parola maitot au Baillargeon (e un liam per los provençaus ;) ) o b'etot lo Jean Bricmont. Ne'n mai d'aquò, lo Mermet voliá esclarzir las chausas sus Chomsky traitat de negacioniste mai d'una vetz (2).

Avem benleu mestier daus intelectuaus mas am besonh subretot de raivar un pauc nos vitas e per 'quò, i a los artistes, los films. Quò es emb un tau èime que me sei trobat convidat per veire HOME© chas daus amics, chas daus ancians amics.
La bola bluia es tota pita e ben sola faça a la ventarola celesta, e lo Arthus Bertrand colhona beucòp dins sos comentaris sus de las « tant bravas » imatges. Quò eriá la prumièra vetz que visava un de sos films, sei pas tòst preste d'i tornar. Dau còp, la gent que me convidaten :

[] an minjats mon clafotís avant de me fotre defòra,
[] n'avian lur confle de m'auvir bufar totas las cinq minutas,
[] an vougut desbatre (5).

Disián que la planeta marchava pas la jamba gaia e que bon, anavan trobar la solucion... Aguí dau mau per esplicar que 'queu film es un espectacle, ren de mai, un espectacle per la televicon, un espectacle  per vendre de la propaganda avant e aprep, per parlar de PPR. I a p'unas eidèias aquí dedins, e que fòra l'esemple d'un imòble inaugurat dins l'ecò-quartier en Alemanha, i a de bravas imatges e ren, n'an qu'a veire « paísatges manufacturats » per se devoidar la testa.

Me tirí de chas ilhs quante un daus tipes parlet de las fruchas e se posava la question de coma-far-per-ne'n-trobar-de-sason-dins-un-supermerchat, faliá inventar un « label ». Respondí : « un de mai ! Adonc daus controlors, daus papièrs...» 'Nar au merchat es quand mesma pas tant mauaisat que quò per daus vilauds, tot coma far viure los labels eisistants. 'Nar traucar lo pont lo dimenc per culhir dins los vargiers chas l'ortalier o b'etot sus las ribas de Leira es tot aisat, mas fau zo voler e se surtir los dets dau cuou.

E Jan dau Melhau per aténher l'Universalisme !

Per çò que los mesma m'an qua'iment traitat de passeiste quante saugueten qu'estudiava l'occitan, parle de la « Letra au darrier pacan dau Lemosin si non es desja mòrt », un libreton autrament mai remirable que lo film dau Arthus. Eu conta l'istòria de l'umanitat despuei los chaçadors e culhidors juscantau darnier jorn ente las vachas fugueten liadas, sens obludar l'èime prionda daus gatges.
'Queu libreton dins las doas lengas, francésa e occitana, sus 45 paginas, ieu lo vese coma un « acte fondator » de mai per la descreissença, coma an pogut l'estre los  libres dau Thoreau.

Segur 'queu libre tornará èsser decubert dins quauquas annadas quante las glaças daus pòles aurán 'chabadas de fondre sos los gas daus elicoptères de l'Artus,  benleu tròp tardier. Lo libret balha pas de receptas, aquò non ! Balha solament l'endrech, lo moment ente las chausas an mau viradas, coma 'na bòrna dins un forchadís per marcar 'na direccion. Segur que per Melhau, sem mau barrats, 'queu libre ne'n es lo tesmonh, de legir e vista, tant qu'avem la lumièra.

« Bradadau !
Un darrier còp, mon frair, te parle dau chastenh, de la peira, dau teulet, que se mariden de país, ente vese mas tòlas que plastic qu'eslusissen de faussa clardat dins la granda nuech de nòstra mòrt sens dòu. »