Un jorn t'i tornaràs far !

Lo film s'ubra sos 'na plujada, benleu d'un biais simbolica, las larmas daus dius, marchatz saber, e sus 'na porta qu'a dau mau per se dubrir, totjorn d'un biais simbolica, la porta de l'istòria de la familha.
Aaron es bochier e alaidonc qu'eu es trapat de ranjar los afars de son paubre pair, 'riba Ezri, l'angeu dau desrei, un jòune juste bon per desramar 'queu 'nivèr ben renjat.

Vau pas contar tota l'istòria d'aqueu canton integriste, inspirat de Mea Shearin. La gent filmats son dins « la crenhença daus dius » adonc s'inventan un fum de règlas per organisar lur pita vita, subretot per pas viure tròps de plasers. La persona es denegada, au profieit dau grop, e quante las règlas marchan pas, i a la miliça de la comunauta. Sens obludar l'ipocrisia interna per sauvegardar lo vernis esterior, pense 'quí au maridatge de la Sarah dins lo film, ela es tornada vierja, afè de iò dire.
Dau mesma biais, los dius, per la bocha dau rabbit, an farjats una espròva que lo Aaron manquet, laidonc ne'n fan 'n'autra que, perqué comprend mielhs las chausas, lo Ezri va i aidar per sauvar la comunautat. Los dius saben tot.

Paubres, paubres, paubres, aürosadament sei laïc, 'na saloperia de laïcard coma m'a traitat un tipe de Palestina45.

Per achabar, los liams :

• Lo sit dau distributor de « Einaym Pkuhot ~ Tu n'aimeras point »
• Sur rue89
• Einaym Pkuhot sus allocine
• Yossi and Jagger sus allocine
• Ha- The Bubble sus allocine
• Amos Gitaï sus « Kadosh »
• L'omessessualitat feminina dins « Les Secrets » per Avi Nesher

Dins la banda anonça, i a un bocin de « Lakmé » dau Léo Delibes, lo duò de las flors. Aquela scèna es mai d'una vetz interpretada coma lesbiena, esperava pas veire Aaron e Ezri dins l'aiga la tornar jugar, segur, mas, fòra un chause culturau per los francofònes, ai pas comprès perqué aquela musica. Dins lo film sem mai pròpches dau « Stabat Mater » dau Pergolesi.

LAKMÉ
Viens, Mallika, les lianes en fleurs
Jettent déjà leur ombre
Sur le ruisseau sacré qui coule, calme et sombre,
Eveillé par le chant des oiseaux tapageurs!

MALLIKA
Oh! maîtresse,
C’est l’heure ou je te vois sourire,
L’heure bénie où je puis lire
dans le cœur toujours fermé de Lakmé!

La seguida

« Me trobe 'quí per sauvar nòstra terra » ditz Sagong, lo chap dau pitit grope (1) d'aqueu pòple de l'estat dau Sarawak, dins lo nòrd de Borneò, una isla pertejada dintra la Malaisia e l'Indonesia. De taus actes per protestar son de pus-en-pus mès en òbra 'quilhs darniers temps perqué los Penan nomadas « son aprep tot perdre » esplica-t-eu.

« Los gròs gropes forestiers an desjà copats lo « tecque » (2) e van aura esclasir l'endrech per los plantadís de palmiers per l'olí. N'autres trobem pus gaire de qué minjar, pus gaire de tessons sauvatges per chaçar dins los buescs » tesmonha lo jòune chap de la frairaissa.

Alaidonc los darniers 300, benleu 400 Penan enquera nomadas aurán pas d'autras chausidas que la sedentarisacion, coma las quauquas 10000 autras personas d'aqueu pòple (3).

« 'Quò es qua'iment impossible de demorar chaçor-culhor dins una jungle ente los aubres son reguliarament copats » esplica Ian Mackenzie, un antropològue especialiste daus Penan, « La fin d'aqueu tipe de vita fòrça ancian es vertadierament 'na granda perta culturala ».

Per Jayl langub, un universitarí de Sarawak, la sola chança de preservacion passa per la creacion d'una reserva defenduda aus enginhs forestiers. Mas es benleu jà tardier perqué los Penan an près de las manièras dau monde moderne de gaitar la television e dins las pensions ente los mainatges van.

« Aimariai mai anar a l'escòla » respond entau Nili, la filha de Sagong, quante 'la es questionada sus la vita dins la jungle. Emb-d-un casqueton de base-ball sus la testa, Sagong se-mesma se trufa dau vestit de son beu-pair ; eu porta lo vestit traditionau : panhe, dent de singe autorn dau còu...

Lo vielh òme, Ngau Anyi, avoa las soás languissadas d'un monde que muer coma se. « La jungle eriá nostra banca, viviem sans moneda. Nòstra vita dependaviá de la farina de sagou e daus animaus sauvatges... e an subsistits entau desempuèi de las generacions ».

Realiste (4), lo filh sap que lo nomadisme es gaire pus viable, laidonc vodriá que son grope, 'na familha de 27 personas, poguesse s'establir dins un vilatge e poguesse usar daus servicís de santat, d'educacion mas aquò tot en gardent la possibilitat d'anar chaçar e culhir dins los buescs.

Après, podem visar nos produchs chas los merchants e ne pas 'chaptar aqueus ente i a de l'olí de palma. Mesfiatz v'autres, mai d'un produch « biò » es cosinat emb 'quela olí.

 Nòtas :
1/ dins l'article de l'AFP « le chef du petit groupe de ce peuple indigène de l'Etat de Sarawak ».
2/ sabiá pas coma l'escrir : « tec » o b'etot « tecque ».
3/ jos l'influença daus missionaris chrestians.
4/ dins lo tèxte.

Lo prumier espectacle balhat per la debuta de la novela sason lirica 2009-2010, despuèi l'Operà Garnier es : Mireille.

Laidonc, mai d'una vetz veguetem una òbra musicala remanhada juscanta 1939, ente fuguet tornada trobada la version iniciala. Aquela qu'es jugada au jorn d'auèi e que será difusada dins lo pòste e sus la televicon.

• France 3, lo diluns 14 de setembre 2009.
• France Musique, lo dissabde 26 de setembre 2009.

Sus la tiala :

• los dorsiers dau sit Classiquenews
• per la distriducion, lo sit de França Musica

Daus sosterranhs, de la magia, daus leberons, dau poison, un banard, tot aquò es 'pariat (5) sus l'istòria de França, tant per l'intriga dins l'epòca daus racontas que la moralitat de l'epòca dau jornau.

Totas las tres paginas i a un noveu còp de tèatre, un pauc coma los fuelhetonets televisats l'estiu. Los personatges obeïssen per alhor a las mesma reglas : lo monge es grand, beu, vigorós ; la monja es nècia, vinvola ; l'empoisonatriz es un frejadís de beutat diabolica ; los fraires son carculators...

L'intriga es mai-que-mai fadarta mas l'ensemble es ben escrich e es d'un legir agradiu, agueí dau mau a lu pausar per minjar 'queu libre. Vau far una  pita critica negativa (6) : Lo chaminament dins los sosterranhs leva gaire l'estrambòrd, esperava tota 'na ciutat sosterranha, coma un estrument dins lo raconta per nos permenar d'un bòrd l'autre, boei, juste 'na pita balada per espaurir 'na mongeta.
'Na nòta positiva per 'chabar. Los perpaus seguiants son « normalament » 'queus d'un tipe « juste dins sas letras » :

« Dieu t'a puni, criâtes-vous, c'est bien fait. »
Je me jetai à terre en hurlant de rage, et me roulant dans la poussière avec tant de désespoir que vous eûtes enfin pitié de moi. Vous voulûtes vous approcher ; Martial vous retint ; vous persistâtes, il vous entraîna.
[...]
Au même instant, Gaston, s'étant rapproché de son oncle, murmurait à son oreille :
« Monsieur le marquis, il serait bien important que vous voulussiez m'accorder un moment d'audience ; il y va peut-être de votre vie. »

De la legida per lo tren.

1/ Sens obludar que la revirada dau « da Vinci » fuguet realisada per 'na machina : « il prit la feuille et la mit dans le sens de l'impression pour l'envoyer en telecopie ». P'un uman pòt escrir 'quò.

1b/ Sens obludar nimai lo « Da Lidà code » per los gais, òc-es surtisse.

2/ Ai ren charchat alaidonc ren ai trobat sus queu jornau mas pense que quò deu estre lo Figaro de l'epoca.

3/ Augustoritum es lo nom de Lemòtges dins sa grafia latina :-)

4/ En francés dins lo libre : Saint Martin-lès-Limoges.

5/ Apariar ~ 'pariar = alihnar lo fondament d'una gèrba de blat.

6/ Quand eu sirá content 'queu-'quí la lèbre lu segrá de per darrier. Segur !

[...]

Laidonc, los dos monges fugeten los temuenhs d'una estranha miràudia ; de penetrar per los arcadís d'aici au mitan dau clastre, una darnièra raiada [de luna] qua'iment per se cuar, entreluset 'na minuta l'apareission que los monges conhats dins 'n angle povián veire, sans ilhs-mesma iò estre.
Un jòune monge nonmas 'bilhat de son manteu, los pès nuds e sanglands, lo chai blanc coma un pali mas gente coma 'queu d'un Serafin, los uelhs lusants d'una clardat ente se deslotjavan de la terror e fòrça energia, la testa cuberta d'un gibre qu'eriá estachat aus piaus ras, tant coma sus l'erba copada de fresche, se piquet còp-sec, puèi, d'avisar un abric, faguet lo sinhe de la crotz, estiret sa man dreita coma per benesir quauquaren e remudet las pòtas coma per mauparlar a quauqu'un.
Après 'ver fusinat d'un regard mautranquile coma aqueu d'una persona que s'eslunha doçament, sos uelhs 'chabeten d'estre animats d'aquestas esluciadas singularas. Los muscles de sa faça torneten s'assuausar pauc-a-pauc ; eu barret sa bocha entreduberta e tornet s'alenar. Tòst-leu, sas forças sembleten lu laissar tombar. S'agroet contre un daus pilastres dau clastre e pogueten auvit lo purar amar e los marmús d'un sangut.
Gairement un quart d'ora se passet dau temps que lo jòune monge que lo còrs glisset de januelhs sus las dalas ; preguet una vetz en se tustant lo peitrau, 'n'autra vetz en se levant las mans aus ceus. Se botet de'n pè, puèi s'aprueimet d'unas d'aquelas colonas que sostenavan las vòutas dau clastre, l'esbranlet d'un braç poderós e, la desquilhet de sus sa basa pendent que la cima demorava ne'n plaça, eu descendet leu-leu dins lo trauc entau descubert a 'quel endrech.

A pena que sa testa eriá pus visibla que la colona tornet a sa plaça sens marcar en ren lo passatge secret.
[...]

Seriosament, l'istòria contada per la radiò me semblava un pauc 'na babòia : un comerciau entre dos rendez-vous marcha bicar los paísans pusleu que vendre daus 'peladors, aquò juscantau jorn ente eu sauva 'na goiata e tombe amorós...

Coma entau resumat, me penseí que lo film deviá estre 'na conaria de mai, mas fau saber se far violència, 'neí lu 'visar. Ebe, per lo darnier film d'avant la rentrat, ni mon temps ni ma moneda se trobeten a dire. Le film porta daus costats « Reichian » dins sa volontat de contredire l'eidèia que 'na vetz trobada la gent an qu'a restats a lur plaça. Mas en defòra daus perpaus de libertat, contre lo bon ordre borgès, i a tres biais gairement jamai parlats dins los comentaris legits d'aquí-d'alai :

1. son de la gent de la terra que parlan pas coma a París, an 'na puta d'accent, aqueu d'Albi, segur, de l'encontrada mai-que-segur. Ren que per aquó lo film es daus bons.
2. lu francés auvit es trufat d'occitanismes***. Sens obludar que mai d'unas discutidas son copiadas sus lo model economic dominant, mas mudadas dins un espaci de venta de tractors o b'etot sus 'n'istòria de mutacion dins lo Tarn & Garona, 'quò apulha sus lo perpaus que sem veraiament pas chas daus pedes dins « Le Marais-París© » o dins « plus belle la vie » mas alhors en França, dins aquela dau bas.
3. lo mai important per mon vejaire de chivalier-de-la-rampeta. Los còrs de la gent filmats son pas aqueus que podem pensar quante lu mòt « gai » es laschat. Son de la gent gròs, vielhs, usats que son fimats e non pas per se trufar, au contrari, per ne'n far una laus, enquera 'na vetz, la libertat contra las normas.

'Nava chabar queu bilhet sens parlar daus imatges emb de bravas colors e un cadratge sus los panoramàs coma dins los «sud-oest ern » e  subretot me fau parlar de « las doronhas ». Las doronhas son una especialitat dau cuenh, un boirradís entre lo Viagrà© e l'EPÒ©, 'na raiça ben conhada dins lo fond daus buescs...

• Veire lo sit desdiat !

Mai d'informacions sus 'queu film